وقتی روانشناسی ثابت می کند بار کج به منزل نمی رسد

بار کج به منزل نمی رسد

همیشه از بزرگان ضرب المثلی شنیده ایم که بار کج به منزل نمی رسد. زمینه پیدایش این ضرب المثل به سعدی علیه الرحمه بر میگردد. یکی از شاهزادگانی که به سعدی شیرازی ارادت داشت، محرمانه از شاهزاده خانم خویش به وی شکایت کرد که همه ساله برای من سه قلوی دختر می‌آورد و از او علاج خواست. سعدی راه‌حلی نشان داد که شاهزاده خانم را سخت برآشفته ساخت و فرمان داد او را از شهر اخراج کنند. شیخ بار سفر بست و زاد و توشه سفر را در یکتای خورجین و تای دیگر را خالی گذاشت. آن‌گاه خورجین را روی الاغ انداخت، ولی از هر طرف که خورجین را می‌انداخت، آن طرفی که پر بود، سنگینی می‌کرد و به زمین می‌افتاد. شاهزاده خانم که از پنجره قصر این ماجرا را می‌نگریست، به سعدی بانگ زد و گفت: بار کج به منزل نمی‌رسد. چرا وسایلت را مساوی در هر دو طرف خورجین نمی‌گذاری تا تعادل برقرار شود و بارت به زمین نیفتد؟ سعدی گفت: از ترس شما؛ زیرا من هم جز آنچه شما گفته‌اید، نگفتم ولی شما امر کردی مرا از شهر بیرون کنند(۱). علاوه بر ادبیات کهن ایران زمین، نرسیدن بار کج به منزل ریشه در دین نیز دارد.  امام علی(علیه السلام): «اَالنَّجاۀُ مَعَ الصِّدقِ؛ رستن، با راستی همراه است.(۲) و نیز می فرماید: «وَیلٌ لِمَن تَمادی فی غَیِّهِ وَ لَم یَغِی اِلَی الرُّشدِ؛ وای بر کسی که در گمراهی خود فرو رود و به راه راست باز نیاید(۳). بر کسی پوشیده نیست که بار کج به منزل نمی رسد و آدمی فقط و فقط یک راه دارد و آن هم راه راست و درستی و صداقت است. در روانشناسی نیز بارها به این موضوع اشاره شده است که ریشه همه رفتارها در افکار است. اگر آدمی از افکار مثبت بهره مند شود به تبع آن رفتار مثبتی از خود ارائه خواهد داد و اگر مدام از باورها و افکار منفی استفاده کند در گذر زمان رفتارهای منفی از وی بروز خواهد کرد. علاوه بر موارد گفته شده، نتایج یک تحقیق جدید نشان می دهدکه افراد در هنگام تجربه ی اضطراب در سمت راست مغزشان فعالیت بیشتری دارند که باعث می شود در یک مسیر متمایل به چپ راه بروند. پژوهشگران دانشکده ی روان شناسی دانشگاه کنت برای اولین بار ارتباط میان فعالیت دو نیمکره ی مغز را با تغییرات جانبی در مسیرهای راه رفتن افراد بررسی کردند. در این پژوهش که با هدف بررسی دلیل تخصیص نامساوی توجه افراد به قسمت های مختلف در فضا انجام شد، از افراد خواسته شدکه در یک اتاق با چشم بسته در طول یک خط مستقیم به سمت هدفی که قبلا دیده بودند راه بروند. محققان شواهدی پیدا کردند که افرادی که از بروز احساسات درونی شان جلوگیری می کردند و یا اضطراب داشتند، در هنگام راه رفتن با چشم بسته به سمت چپ متمایل می شدند که این امر نشان دهنده ی فعالیت بیشتر در نیمکره ی راست مغز است. نتایج تحقیق نشان می دهد که نیمکره های مغز با سیستم های انگیزشی متفاوتی کار می کنند. این سیستم ها در سمت راست با بازدارندگی احساسی ارتباط دارند و منجر به منحرف شدن به سمت چپ در هنگام راه رفتن می شوند. این اولین بار است که محققان پیوند مشخصی بین بازدارندگی احساسی و فعالیت سمت راست مغز پیدا کرده اند. یافته ها شاید بر طرز عمل اختلالی با عنوان غفلت یک جانبه(Unilateral Neglect) دلالت داشته باشند. غفلت یکجانبه وضعیتی است که از ضعف آگاهی فرد نسبت به یک طرف فضا ناشی می شود.  خلاصه اینکه در افرادی که از غفلت سمت راست رنج می برند، مداخلات کاهش اضطراب می تواند پاسخگو باشد(۴).

یافته های این تحقیق هرچند شاید با موضوع بارکج بی ارتباط باشد اما به راحتی می توان برداشت هایی از این تحقیق نمود.

اولا: معمولا همه آنانی که راه کج می روند و بار کج دارند اضطراب دارند و این اضطراب بی شک آنان را به سمت چپ متمایل خواهد نمود. سمت چپی که گمراهی و ضلالت نام دارد و دیر یا زود گریبان­گیر فرد می شود.

ثانیا: آنانی که با اضطراب به سمت چپ متمایل می شوند، چشمشان بسته است و بی شک آنانی که بار کج دارند هر چند چشم هایشان باز است و خوب می بینند، اما به راستی که چشمشان بسته است و غافل از حساب و کتاب دنیوی و اخروی.

ثالثا: یافته ها نشان از نوعی اختلال به نام غفلت یکجانبه دارد. در واقع می توان گفت که آنانی که بار کج دارند و راه کج می روند قطعا از این اختلال غفلت یکجانبه رنج می برند. غفلتی که اگر زود متوجه آن نشوند شاید آینده خیلی دیر باشد.

ابوالفضل سعادتی – مشاور خانواده …

منابع:

1. حسن ذوالفقاری، داستان‌های امثال، تهران، مازیار، ۱۳۸۵، چ ۲، ص ۲۱۶
2. تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ترجمه: سید جلال الدین محدث، دانشگاه تهران، ۱۳۶۰، چ ۳، ح ۷۹۹.
3. ابن شعبه حرانی، تحف العقول، ترجمه: علی‌اکبر غفاری، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۰۴ هـ.ق، چ ۲، ص ۸۴.
4. ماهنامه روان شناسی سپیده دانایی – شماره ۹۵ – اسفند ۹۴ و فروردین ۹۵