اضطراب جدایی در کودکان، علائم و راهکار
تعریف اضطراب جدایی در کودکان
اضطراب به خودی خود پدیده ای سالم و طبیعی است که در روند رشد همه ی ما اتفاق می افتد و فقط زمانی از آن به عنوان اختلال یاد می کنیم که در یک سن نامتناسب و نیز شدید باشد.
همهی بچه ها در حدود هشت الی نه ماهگی به بعد به اصطلاح «غریبی می کنند» یعنی با دیدن افرادی که برای آنها آشنا نیستند، گریه می کنند که گاهی آنقدر شدید است که والدین را عصبی می کند.
اما در حقیقت این علامت در کودکان نشانه مرحله ای طبیعی و بهنجار رشد کودک است و علامت اینکه آنها توانسته اند میان مراقبان خود و سایرین تمایز قائل شوند.
همراهی والدین با کودک در این مرحله به او کمک می کند با اطمینان توجهی از این مرحله ی حساس رشدی عبور کند. در حالت معمولی اضطراب طبیعی کودک در حدود هجده ماهگی بسیار کم می شود و تخفیف تری در برابر روبه رو شدن با غریبهها نشان می دهد از لحاظ کمی و کیفی حضور کافی دارند و احساس ترس و اضطراب این سن می پذیرند و با در آغوش گرفتن و موجه و طبیعی جلوه دادن احساس او حمایت می کنند به گذر از این مرحله کمک خواهند کرد و که در برابر این بی تابی و بی قراری دستپاچه و عصبی می شود رفتار می کنند یا بالعکس به حمایت بیش از حد از کودک اقدام
می کنند و اجازه رویارویی تدریجی کودک با اطرافیان را به او نمی دهند گذر کودک از این مرحله را سخت می کنند. در این ترس و اضطراب باقی می ماند، حالتی که شکل شدت یافتهی آن اختلال اضطراب جدایی نامیده می شود
نظریه ی دلبستگی
بالبی، نظریه پرداز معروف در زمینه ی رشد کودک رابطه عمیق عاطفی بویژه بین مادر و کودک را دلبستگی می نامد که البته آن را به هر رابطه ی عمیق بین دو فرد که برای یکدیگر مهم هستند تعمیم داد. بر این اساس دو نوع مهم دلبستگی ایمن و ناایمن می در کودک شکل بگیرد. در دلبستگی ایمن کودک دنیای پیرامون خود را پیش بینی پذیر، امن، حمایت کننده و آرامش بخش می داند که در واقع ناشی از تجربه ای است که با اولین مراقبین زندگی خود (به ویژه پدر و مادر) داشته است مراقبینی که این حمایتگری و توجه به موقع و کافی به نیازهای او را نشان داده اند. شرایط برعکس این حالت یعنی مراقبینی که به نیازهای کودک توجه کافی ندارند یا فقط هر وقت که خودشان آماده و سرحال باشند به کودک توجه می کنند.
بنابراین سبب می شوند کودک تصور کند دنیا چندان یا شاید اصلا قابل اتکا و قابل پیش بینی نیست و در این صورت یا به طور کلی نسبت به بزرگترهای خود بی تفاوت و بی احساس می شوند یا همیشه برای نگه داشتن آنچه از نظر آنها هر لحظه ممکن است از دست برود مصرانه تلاش کنند. همان حالتی که در اختلال اضطراب جدایی در کودکان نیز می بینیم. نظریه پردازان دلبستگی معتقدند این الگوهای دلبستگی ایمن و ناایمن، که در نوزادی و کودکی پایه گذاری می شود، به نوعی در همه ی رابطه های بعدی فرد در نوجوانی و بزرگسالی تقریبا به شکل مشابهی تکرار می شود.
علائم اختلال اضطراب جدایی در کودکان
اختلال اضطراب جدایی یکی از اختلال های رایج در بین کودکان است
نشانه های اصلی این اختلال اضطراب جدایی در کودکان را می توان به صورت زیر ذکر کرد
- کودک وقتی احساس می کند جدایی نزدیک است یا درست در لحظه ی جدایی گریه می کند یا سایر علائم ناراحتی نشان میدهد.
- وقتی پدر یا مادر بیرون هستند، هر طور شده، حتی از طریق تلفن تماس خود را با پدر و مادر حفظ می کند.
- بچه های کوچک تر مبتلا به این اختلال همواره نگران این هستند که والدین یا نزدیکانشان صدمه یا آسیب ببینند.
- کودک در موقع خواب از دیگران می خواهد کنار او بمانند و نمی تواند در اتاق خوابش تنها بخوابد.
- معمولا از مدرسه رفتن امتناع می کند.
- بچه های بزرگتری که این مشکل را دارند بیشتر شکایت های جسمانی دارند.
- در ضمن اغلب برای این که در کنار والدین بمانند از رفتن به اردو یا بیرون رفتن با دوستان اجتناب می کنند.
دلایل بروز اختلال اضطراب جدایی در کودکان
ژنتیک
پاره ای از کودکان به طور ژنتیکی دارای خلق و خوی حساس تر ومضطرب تری هستند که آمادگی آنها را برای این مشکل زیادتر می کند. در ضمن زمینه ی ارثی چنین مشکلی در پدر، مادر یا اطرافیان نزدیک بر بروز آن تأثیرگذار است.
روش های فرزند پروری و تاثیر آن در اضطراب جدایی در کودکان
پیش از این و در توصیف این مشکل در باره ی نقش والدین در بروز آن سخن گفتیم. در واقع والدین بسیار سهل گیر، که به همه ی خواسته های کودک تن میدهند، و نیز والدین بسیار سخت گیر هر دو احتمال بروز اختلال اضطراب را افزایش میدهند.
ساختار خانواده
نبود کمی و کیفی والدین، با حضور خانواده هایی که پیوستگی، حمایت، گرمی و صمیمیت در آنها کم است و خانواده قادر لیست تعارض ها و تنش های احتمالی را به طور مناسبی حل کند در بروز بسیاری مشکلات از جمله این اختلال مؤثر شناخته شده اند.
بعضی دیگر از ساخت های خانواده که در این زمینه مؤثر شناخته شده اند عبارت اند از
- بزرگ شدن کودکان با افرادی که از حوصله و صبوری لازم در برخورد با بچه ها برخوردار نیستند.
- نبود یکی از والدین به دلیل طلاق، فوت یا کار زیاد.
- بزرگ شدن در خانواده های پرجمعیت، محله های فقیر یا دارای سطح اقتصادی- اجتماعی پایین.
- بیماری یا فوت یکی از اطرافیان نزدیک مهم برای کودک یا نوجوان، تغییرات مهم در زندگی تغییر مدرسه، محل زندگی یا بیماری خود عواملی هستند که به تشدید این مشکل دامن می زنند.
درمان اضطراب جدایی در کودکان
رویکرد های مختلفی در درمان اختلال اضطراب جدایی مورد استفاده قرار می گیرد که بعضی از آنها برخود کودک یا نوجوان و بعضی برهردو تمرکز دارند. با این حال باید در نظر داشت اختلال تا قبل از هجده سالگی و در واقع درباره ی کودکان و نوجوان مطرح است همواره یک اصل کلی را در مورد چنین اختلالاتی باید در نظر داشت چون این والدین هستند که مسئولیت آمد و رفت آنها را برعهده دارند و هزینه های احتمالی درمان را پرداخت می کنند بنابراین برای جلب همراهی بیشتر آنان لازم است آنها را در جریان فرایند درمان قرار دهیم
درمان های متمرکز در کودکان و نوجوانان برای رفع اضطراب جدایی
بازی درمانی در مورد کودکان کم سن وسال تر و درمان شناختی رفتاری و گروه درمانی و درمان هایی با رویکردهای دیگر همچون روان تحلیلی در مورد کودکان سنین بالاتر و نوجوانان در این زمینه مؤثر است
اصل کلی در همه ی این درمان ها آن است که کودک افکار و احساسات خود در این زمینه و سایر نگرانی هایش را برون ریزی کند و با کمک یک متخصص، هر چه بیشتر با آنها آشنا شود و در کنار آن، به طور مستقیم و غیر مستقیم مهارت های لازم برای برخورد مناسب با ترس ها و اعتماد به نفس و توانمندی تحمل و کنار آمدن با نگرانی های خود را بیاموزد. کودکان و نوجوانان در گروه آگاه می شوند فقط خودشان نیستند که این مشکل را دارند و همین همدلی برای آنها کمک کننده است.
درمان های متمرکز بر والدین برای درمان اضطراب جدایی در کودکان
این نوع درمان ها از یک سو مسائل مربوط به خود والدین و مشکلات روان شناختی احتمالی آنان را هدف قرار داده است و از سوی دیگر سبد ارتباطی و فرزند پروری والدین را مورد بررسی قرار می دهد. براساس تحقیقات بسیاری، اضطراب، افسردگی و وسواس در والدین کودکان و نوجوانان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی شایع است. به عبارت دیگر والدین از همان ابتدا به واسطه ی اضطراب و نگرانی های زیاد خود، کودکان را بیش از حد تحت کنترل قرار می دهند. همان طوری که گفتیم سبک های سخت گیرانه از یک سو و سبک های سهل گیرانه از سوی دیگر کودکان را در معرض چنین آسیبی قرار می دهد. در روند درمان والدین با این فرآیندها آشنا می شوند و در جهت تعدیل آن قدم برمیدارند.
جهت مشاوره و درمان می توانید با کلینیک مشاوره در مشهد دکتر سعادتی تماس بگیرید.
آنچه در زمینه درمان گفته شد، به طور قطع نیازمند کمک متخصص و صبوری در طی مراحل درمان است اما ذکر چند نکته نیز خالی از فایده نیست.
در موقعی که کودک برای جدا شدن از شما بی تابی می کند، وقت بگذارید و اگر می دانید طبق تجربه احتمالا او خیلی بی تابی خواهد کرد، از قبل طوری برنامه ریزی کنید که در موقع رفتن یا برعکس گذاشتن کودک در جایی، وقت کافی داشته باشید تا حرف های او را بشنوید. اجازه دهید راجع به ترس ها و نگرانی هایش وقتی شما نیستید با شما حرف بزند. به حرف هایش گوش دهید و او را تسکین دهید. سپس با کمی بازی یا فعالیتی که او دوست ارد، سرگرمش کنید تا این لحظه برای او تلخ نباشد برخی والدین به اشتباه در نقطه ی آخر و هنگامی که خودشان به شدت دیرشان شده است، کودک را در مدرسه یا در مهد یا خانه می گذارند. بنابراین هیچ حوصله و فرصتی برای پرداختن به احساسات کودک ندارند.
در مورد همه ی بچه ها و به ویژه آنان که با این مشکل روبه رو هستند، طوری برنامه ریزی کنید که با نبود شما به طور تدریجی رو به رو شوند. یعنی شاید در اوایل نبود شما کمتر از حتی یک ساعت باشد و بعد به تدریج اگر شرایطی است که لازم است این زمان به چند ساعت برسد، آن را افزایش دهید.
در نبود خود، کودکان را به مراقبین مطمئن بسپارید.
نظرات